Historia

HISTORIA BAŃ MAZURSKICH.

Banie Mazurskie zwykłemu turyście ta nazwa zupełnie nic nie mówi, lecz nawet taka mała miejscowość ma swoje korzenie, swoją historię, która wbrew wszelkim pozorom może być bardzo interesująca. Często nie mamy dostępu do źródeł informacji o wsiach, które są przez niektórych zapomniane. A przecież ich przeszłość kryje wiele tajemnic.

Banie Mazurskie nie zawsze nazywały się tak jak obecnie. Kiedyś były to same Banie bądź Bania, przed 1945 Benkheim (końcówka –heim pochodzi z litewskiego –kieme tzn. wieś, co wskazuje na litewskie początki wsi). Nie zdziwmy się więc, gdy na bardzo starych mapach zamiast Bań Mazurskich pojawią się nazwy wymienione powyżej. Nazwa naszej miejscowości najwyraźniej pochodzi od bań tzn. kopalni czy kąpielisk dolinowych, które mogły znajdować się na owym terenie. Jednak nie wykluczone jest, iż została tak nazwana na cześć swojego założyciela. Z kolei Janele (obecnie cześć Bań Mazurskich) ul. Leśna i Polna, wieś założona w 1600 roku jako wieś strażnicza (wieś założona, ze strażników puszczańskich).

Banie Mazurskie zostały założone w 1566 roku. Jednak dostępne źródła informacji różnie mówią o ich założycielu. Według aktu lokacyjnego z 16. VI starosta węgorzewski Wawrzyniec Roch sprzedał Polakowi Mikołajowi z Dąbrowy w starostwie ryńskim cztery włóki sołeckie (po 42 grzywny każda) w części już zasiedlonej wsi „pod Wróblem”. Inne źródła informują, że wieś założył Bianicz czy też Banicz.

M. Orłowicz w swoim „Ilustrowanym przewodniku po Mazurach Pruskich i Warmii” z 1923 roku wspomina Pawła Skalicha, który był w XVI wieku doradcą księcia Albrechta Hohenzollerna. Jako znany awanturnik, pod presją ostatniego Jagiellona, Zygmunta Augusta, musiał opuścić Prusy Królewskie, decyzją specjalnej komisji. Za dotychczasową służbę otrzymał duży teren leśny, określany później jako Skalischen Forst wraz z małym miasteczkiem (prawdopodobnie Baniami Mazurskimi).

Nowo zasiedloną wieś w większości zasiedlili Litwini. Niestety w 1710 roku wielkie spustoszenie mieszkańców Bań Mazurskich poczyniła dżuma. Jak na dużą wieś, czy małe miasto straty były ogromne. Zginęło wtedy 2115 osób.

Proboszcz Krzysztof Gregorovius zapisał w księdze kościelnej: „Od maja do połowy sierpnia 1710 roku dżuma grasowała tak mocno, że we wrześniu mało już ludzi pozostało przy życiu. W niektórych wsiach gminy Banie dwie trzy osoby wyszły obronną ręką”. Jego następca pastor Drygalski dopisał: „Ten, który to napisał, zginał od dżumy”. Jednak ta epidemia nie zniechęciła ludzi do zamieszkania na tychże terenach. Już w 1789 roku Banie Mazurskie były wsią królewską o 33 dymach. W drugiej połowie XVIII wieku powstała tu również szkoła parafialna pod patronatem królewskim (w 1800 roku liczyła 95 uczniów).

W połowie XIX wieku kursował przez Banie Mazurskie na trasie Węgorzewo – Kruklanki wóz pasażerski.

W sierpniu 1898 roku oddano do użytku linię kolejową Węgorzewo – Gołdap, na trasie której Banie Mazurskie stanowiły ważny punkt. Nadmienić należy, że w byłym powiecie węgorzewskim była to pierwsza linia kolejowa.

W okresie międzywojennym nasza miejscowość funkcjonowała jako małe miasteczko. Znajdowały się tu restauracje, poczta, szkoła oraz dworzec kolejowy.

Niestety podczas ostatniej wojny 1939 – 1945 miejscowość została częściowo zniszczona. Spłonęła stacja kolejowa i XVI-wieczny kościół. W 1947 roku zamieszkały tu rodziny ukraińskie, przesiedlone po wojnie z terenów południowo wschodniej Polski w ramach akcji „Wisła”. Była to akcja specjalna jednostek WP i Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego w celu likwidacji oddziałów Ukraińskiej Powstańczej Armii, połączona z całkowitym wysiedleniem ludności ukraińskiej na m.in. ówczesne tereny Mazur.

Po 1947 roku, czyli przez cały okres powojenny, było tu centrum społeczno kulturalne mniejszości ukraińskiej. W związku z tym w Baniach Mazurskich powstała cerkiew grekokatolicka. W drugiej połowie XIX wieku w miejscu tym znajdowała się kaplica baptystów. Obecnie jest to jeden z zabytków Bań Mazurskich.

HISTORIA PARAFII

Banie Mazurskie zostały założone w 1566 r. Miejscowa społeczność od razu przystąpiła do budowy kościoła. Budowę ukończono 1574 roku. W 1578 r. miał on jeszcze drewnianą wieżę. Wieżę z cegieł dobudowano w 1698 r. Była ona dziełem mistrzów: cieśli Pietrzykowskiego i murarza Mörza. W 1581 r. w Baniach (wtedy jeszcze bez przymiotnika „mazurskie”) była już parafia, której proboszcz był nazywany przez tutejszą ludność „litewskim księciem”. Nabożeństwo odprawiano w trzech językach: litewskim, polskim i niemieckim. Język litewski w parafii Banie Mazurskie jednak zamilkł na początku XVIII w. W 1740 r. do komunii w języku polskim przystąpiło 1650 parafian.


W 1656 roku wieś została spustoszona przez Tatarów. W 1710 r. wielkie spustoszenie mieszkańców Bań Mazurskich poczyniła epidemia dżumy. Zmarło wówczas 2115 osób. Proboszcz Krzysztof Gregorovius zapisał w księdze kościelnej: „Od maja do połowy sierpnia 1710 roku dżuma grasowała tak mocno, że we wrześniu mało już ludzi pozostało przy życiu. W niektórych wsiach gminy Banie dwie – trzy osoby wyszły obronną ręką”. Jego następca – pastor Drygalski dopisał: „Ten, który to napisał, zginął od dżumy”.

W 1876 roku odrestaurowano wnętrze kościoła. Wczesnobarokowy ołtarz połączony z kazalnicą, miał obrazy z dawnego tryptyku. Wokół kościoła istniał już cmentarz, którego ślady uważny obserwator zauważy i obecnie.
Niestety podczas II wojny światowej miejscowość została częściowo zniszczona. Spłonął między innymi XVI-wieczny kościół.
Zaraz po wojnie rolę kościoła parafialnego pełniła przejęta przez ludność napływową dawna kaplica baptystów (obecnie kościół greckokatolicki). Od września 1945 r. obsługiwał tu wiernych proboszcz węgorzewski ks. Nikodem Masłowski, który 30 czerwca 1946 r. poświęcił kaplicę. W nabożeństwach brali udział także miejscowi wyznawcy obrządku greckokatolickiego.

W latach 1975-1980 został odbudowany kościół poewangelicki przez księdza Tadeusza Kościuszkę (ówczesnego proboszcza).

Parafia pw. św. Antoniego Padewskiego w Baniach Mazurskich erygowana kanonicznie została w 1962 roku.
Pierwszym proboszczem w parafii p.w. Świętego Antoniego Padewskiego w Baniach Mazurskich był ksiądz Włodzimierz Boziuk (1945-1954), który tutaj zmarł i został pochowany.

Po nim parafią kierowali:
Ksiądz Władysław Surowiec (1954-1957)
Ksiądz Stefan Nyc (1957-1970)
Ksiądz Tadeusz Kościuszko (1970-1985)
Ksiądz Tadeusz Adamczyk (1985-2000)
Ksiądz Zbigniew Łobaczewski (2000-2006)
Ksiądz Władysław Łada od 2006 roku do chwili obecnej

Parafia liczy około 2500 wiernych. Teren parafii obejmuje miejscowość Banie Mazurskie oraz 19 okolicznych wsi.

Odpusty odbywają się w święto patrona Św. Antoniego Padewskiego (13 czerwca) oraz Matki Boskiej Anielskiej (2 sierpnia). Do parafii należą dwie kaplice. W Grodzisku p.w. Chrystusa Króla i w Budziskach p.w. Matki Boskiej Częstochowskiej.